อ้างอิงประมวลรัษฎากร ณ มิถุนายน 2569 — เคสเฉพาะหรือกรณีพิเศษควรปรึกษาผู้สอบบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีของคุณ
หัก ณ ที่จ่ายเป็นหนึ่งในงานที่ฟังดูง่ายแต่พลาดบ่อยที่สุดในงานบัญชีไทย เพราะหน้าที่หักตกอยู่ที่ “ผู้จ่ายเงิน” — ไม่ใช่ผู้รับ — และถ้าหักผิดประเภท ผิดอัตรา หรือลืมหัก คนที่รับผิดชอบเบี้ยปรับและเงินเพิ่มคือผู้จ่าย
เราเขียนบทความนี้ในฐานะคนที่สร้างระบบประมวลเอกสารภาษีของบริษัทไทยจริง ๆ ทุกวัน ซึ่งแปลว่าเราต้องฝัง logic การหัก ณ ที่จ่ายให้ถูกต้องในระดับที่อ่านเอกสารจริงแล้วตัดสินได้ ไม่ใช่แค่ท่องตารางในตำรา จุดที่เรารวบรวมไว้ด้านล่างคือสิ่งที่เจอจริงจากเอกสารหลากหลายอุตสาหกรรม ไม่ใช่ทฤษฎี
ตารางอัตราหัก ณ ที่จ่ายที่ใช้บ่อย
อัตราด้านล่างเป็นกรณีที่พบมากที่สุดสำหรับการจ่ายในประเทศ ระหว่างนิติบุคคลและบุคคลธรรมดา
| ประเภทเงินได้ | อัตราหัก | จ่ายให้นิติบุคคล | จ่ายให้บุคคลธรรมดา | แบบที่นำส่ง |
|---|---|---|---|---|
| ค่าบริการ / ค่าจ้างทำของ | 3% | ✅ | ✅ | ภ.ง.ด.53 / ภ.ง.ด.3 |
| ค่าเช่า (ทรัพย์สิน) | 5% | ✅ | ✅ | ภ.ง.ด.53 / ภ.ง.ด.3 |
| ค่าขนส่ง | 1% | ✅ | ✅ | ภ.ง.ด.53 / ภ.ง.ด.3 |
| ค่าโฆษณา | 2% | ✅ | ✅ | ภ.ง.ด.53 / ภ.ง.ด.3 |
| ค่าวิชาชีพอิสระ | 3% | ✅ | ✅ | ภ.ง.ด.53 / ภ.ง.ด.3 |
| ค่าสิทธิ (royalty) | 3% | ✅ | ✅ | ภ.ง.ด.53 / ภ.ง.ด.3 |
| ดอกเบี้ย | 1% / 15% | 1% | 15% | ภ.ง.ด.53 / ภ.ง.ด.3 |
| ค่าสินค้า | — | ไม่หัก | ไม่หัก | — |
หลักจำง่าย:
- ผู้จ่ายเป็นผู้หัก เสมอ ไม่ใช่ผู้รับเงิน
- แบบที่นำส่งขึ้นกับประเภทผู้รับ ไม่ใช่ประเภทเงินได้ — จ่ายให้นิติบุคคลใช้ ภ.ง.ด.53 จ่ายให้บุคคลธรรมดาใช้ ภ.ง.ด.3
- นำส่งภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป (หรือวันที่ 15 ถ้ายื่นผ่านระบบออนไลน์ ตามที่กรมสรรพากรกำหนด)
หมายเหตุ: ตารางนี้ครอบคลุมกรณีที่พบบ่อยสำหรับผู้รับเงินในประเทศ กรณีจ่ายให้ผู้รับในต่างประเทศ (ภ.ง.ด.54), เงินปันผล, หรือเงินได้ประเภทอื่นมีกฎและอัตราเฉพาะที่ต้องดูแยก
6 จุดที่คนพลาดบ่อยที่สุด
ตารางอัตราเป็นแค่ครึ่งเดียวของเรื่อง ปัญหาจริงอยู่ที่การ “ตีความเอกสาร” ให้ถูก นี่คือจุดที่เราเห็นพลาดซ้ำ ๆ จากเอกสารจริง
1. คิดฐานหักจากยอดรวม VAT (ผิด)
ฐานในการหัก ณ ที่จ่ายคือยอด ก่อน VAT ไม่ใช่ยอดรวมที่บวก VAT 7% แล้ว
ตัวอย่าง: ค่าบริการ 10,000 บาท + VAT 7% = 10,700 บาท หักถูก = 3% ของ 10,000 = 300 บาท หักผิด = 3% ของ 10,700 = 321 บาท
ดูเหมือนต่างนิดเดียว แต่สะสมทั้งปีและตอนตรวจสอบจะกลายเป็นปัญหา ถ้าเอกสารแสดงเฉพาะยอดรวม ต้องถอด VAT ออกก่อนเสมอ
2. ใบเดียวมีหลายประเภทเงินได้ปนกัน
ใบแจ้งหนี้ใบเดียวอาจมีทั้งค่าสินค้า (ไม่หัก) และค่าบริการติดตั้ง (หัก 3%) ปนกัน ต้องแยกหักเฉพาะส่วนที่เข้าข่าย ไม่ใช่หักทั้งใบหรือไม่หักทั้งใบ
นี่คือจุดที่ระบบอัตโนมัติทั่วไปพลาด เพราะมองเอกสารเป็นก้อนเดียว ทั้งที่ความจริงต้องตัดสินทีละรายการ
3. จำสลับอัตรานิติบุคคลกับบุคคลธรรมดา
ส่วนใหญ่อัตราเท่ากัน แต่ไม่ใช่ทุกประเภท — ดอกเบี้ยจ่ายให้นิติบุคคลหัก 1% แต่จ่ายให้บุคคลธรรมดาหัก 15% การรู้ว่าผู้รับเป็นใครจึงต้องมาก่อนเลือกอัตรา ไม่ใช่ดูแค่ประเภทเงินได้
4. ลืมเกณฑ์ขั้นต่ำ และเข้าใจเกณฑ์ผิด
โดยทั่วไปเริ่มหักเมื่อยอดตั้งแต่ 1,000 บาทขึ้นไป แต่จุดที่พลาดคือ เกณฑ์นี้ดู ยอดตามสัญญา/การจ่ายทั้งก้อน ไม่ใช่แยกต่อใบเพื่อเลี่ยงการหัก ถ้าสัญญาเดียวแบ่งจ่ายหลายงวด ต้องพิจารณายอดรวมของสัญญา
5. แยกประเภท “ค่าบริการ” กับ “ค่าจ้างทำของ” กับ “ค่าสินค้า” ไม่ออก
เส้นแบ่งระหว่างค่าบริการ ค่าจ้างทำของ และการซื้อสินค้าบางครั้งคลุมเครือ โดยเฉพาะงานที่มีทั้งของและบริการรวมกัน การจัดประเภทผิดทำให้หักผิดอัตราหรือหักทั้งที่ไม่ต้องหัก ต้องดูที่เนื้อแท้ของรายการ ไม่ใช่ชื่อหัวเอกสาร
6. ออกหนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ไม่ครบ
หักแล้วต้องออกหนังสือรับรองให้ผู้รับด้วย การหักถูกแต่เอกสารไม่ครบก็ยังเป็นปัญหาตอนตรวจสอบ และกระทบเครดิตภาษีของคู่ค้า
ทำไม “ผู้จ่ายต้องรู้เอง” ถึงเป็นภาระจริง
รวมทุกจุดข้างบนเข้าด้วยกัน ทุกใบที่เข้ามาทีมบัญชีต้องตัดสินใจในหัวว่า รายการนี้ประเภทอะไร ผู้รับเป็นใคร ฐานเท่าไหร่หลังถอด VAT ถึงเกณฑ์ไหม อัตราเท่าไหร่ ลงแบบไหน — วันละหลายสิบใบภายใต้เดดไลน์นำส่งวันที่ 7
นี่คือเหตุผลที่เราสร้างเครื่องมือที่ทำขั้นตอนพวกนี้แบบ rule-based ตรวจสอบที่มาได้ และให้คนยืนยันก่อนเสมอ ไม่ใช่ให้ AI เดาตัวเลขแล้วเชื่อทันที เพราะในงานภาษี ความถูกต้องที่อธิบายที่มาได้สำคัญกว่าความเร็วที่ตรวจสอบไม่ได้
คำถามที่พบบ่อย
หัก ณ ที่จ่ายคิดจากยอดก่อนหรือหลัง VAT? คิดจากยอด ก่อน VAT เสมอ ถ้าเอกสารแสดงเฉพาะยอดรวม ต้องถอด VAT 7% ออกก่อนแล้วจึงคูณอัตราหัก
ค่าบริการหัก ณ ที่จ่ายกี่เปอร์เซ็นต์? ค่าบริการและค่าจ้างทำของหัก 3% ทั้งกรณีจ่ายให้นิติบุคคลและบุคคลธรรมดา
ภ.ง.ด.3 กับ ภ.ง.ด.53 ต่างกันอย่างไร? แบบที่ใช้นำส่งขึ้นกับประเภทผู้รับเงิน จ่ายให้บุคคลธรรมดาใช้ ภ.ง.ด.3 จ่ายให้นิติบุคคลใช้ ภ.ง.ด.53 ประเภทเงินได้ไม่ได้เป็นตัวกำหนดแบบ
ซื้อสินค้าต้องหัก ณ ที่จ่ายไหม? โดยทั่วไปการซื้อสินค้าไม่ต้องหัก ณ ที่จ่าย แต่ถ้าใบเดียวมีค่าบริการปนอยู่ด้วย ต้องแยกหักเฉพาะส่วนค่าบริการ
ยอดเท่าไหร่ถึงต้องหัก ณ ที่จ่าย? โดยทั่วไปเริ่มหักเมื่อยอดตั้งแต่ 1,000 บาทขึ้นไป โดยพิจารณายอดตามสัญญาหรือการจ่ายทั้งก้อน ไม่ใช่แยกต่อใบ
ต้องนำส่งหัก ณ ที่จ่ายเมื่อไหร่? ภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดจากเดือนที่จ่ายเงิน หรือวันที่ 15 หากยื่นผ่านระบบออนไลน์ตามที่กรมสรรพากรกำหนด
บทความนี้จัดทำเพื่อเป็นข้อมูลอ้างอิงทั่วไป อ้างอิงประมวลรัษฎากร ณ มิถุนายน 2569 ไม่ใช่คำแนะนำทางภาษีหรือกฎหมายเฉพาะกรณี สำหรับเคสเฉพาะของธุรกิจคุณ ควรปรึกษาผู้สอบบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี